مرتضى راوندى

486

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

آن را با نقره تغيير مىدادند . پس از انقلاب ، به اين عدم ثبات پايان دادند و بين طلا و نقره يك رابطهء ثابت قانونى برقرار شد . مىدانيم كه نظام اقتصادى ناشى از انقلاب كبير فرانسه يك نظام « بورژوازى » و مبتنى بر اصل اصالت و آزادى فرد بود و در چارچوب سرمايه‌دارى تجارى و استعمارى فرانسه و انگلستان ، به همه‌جا صادر شد و در سطح جهانى تعميم يافت . سيستم جديد دو فلزى برپايهء طلا و نقره ، يكى از اركان همين اقتصاد نوين بورژوايى است . از اين پس ، ضرب مسكوكات به دست حكومتها عملى و مشكل آنها يكنواخت شد ، و صاحبان شمشهاى طلا و نقره ، مىتوانستند آنها را تبديل به مسكوكات طلا و نقره كنند . مسكوكات جديد داراى اوزان ، اشكال و عيار معين و قابل تبديل به يكديگر بودند ، و هردو بطور يكسان ، تمام وظايف و نقشهاى پول را ايفا مىكردند . « 1 » سيستم يك فلزى : در اين سيستم ، طلا بمنزلهء تنها پايهء پول محسوب مىشود ، و بموازات مسكوكات طلا ، مسكوكات ديگرى از نقره و مس و آلياژ و نيز اسكناس در گردش هستند ليكن مسكوكات ياد شده در بالا و اسكناسها همگى به نسبت 100 % قابل تبديل به طلا ( مسكوكات يا شمش طلا ) مىباشند . غير از آنچه گفتيم ، « سيستم پايهء ارز طلا » قابل ذكر است . طبق اين سيستم ، بانكهاى مركزى در مقابل واگذارى از طلاى موجود خود ( مسكوك يا شمش ) و پول ملى ، مقدارى ارز ( ليره يا دلار ) مورد احتياج خود را تهيه مىكنند و سپس آن را وسيلهء پرداخت ديون خود به كشورهاى خارجى ، از بابت واردات كالاها و خدمات و ساير تعهدات ، قرار مىدهند . « 2 » اسكناس : « در اقتصاد جديد ، همه‌جا اسكناس جايگزين مسكوكات طلا و نقره و بطور كلى مسكوكات فلزى شده است ، و دولتها در چارچوب بانك مركزى ، انتشار اسكناس را تحت اختيار و نظارت كامل خود قرار داده‌اند و انتشار و حجم اسكناس تابع مقررات پولى و بانكى خاص شده است . از زمانهاى قديم ، اسكناس به انواع مختلف وجود داشته و هر زمان داراى نقش و وظايف محدود خاصى بوده است ؛ مثلا در روم قبل از ميلاد ، بانكها اسناد كاغذى منتشر مىكردند و به اشخاصى كه مسكوكات خود را پيش آنها امانت مىگذاشتند ، سندى بعنوان « قبض رسيد » مىدادند . اين اسناد كه به همان عنوان « قبض رسيد » معروف بودند ، در بازار دست به دست مىگشتند و عملا وظايف پول مسكوك و رايج آن زمان را انجام مىدادند . در قرون وسطى نيز بانكهاى هندى و انگليسى اسناد و نامه‌هايى نظير آن را ابداع نموده براساس آن ، وصول مسكوكات فلزى قيمتى را طبق سندى گواهى مىكردند ، و اين گواهى انتقال اسمى و نه عملى مسكوكات فلزى را امكان - پذير مىساخت و در عمل ، قسمتى از وظايف و نقشهاى همان مسكوكات را ايفا مىكرد . بالاخره ، در سال 1656 ميلادى ، « پالمستروخ » مؤسس « بانك سوئد » ، اسكناس را ابداع كرد و آن را بويژه ، براى تنزيل اسناد تجارى بوسيلهء بانكها رايج ساخت . اين نوع اسكناس

--> ( 1 ) . ر ك : محمود منتظر ظهور ، اقتصاد ( اقتصاد خرد ، اقتصاد كلان ) . ص 447 - 440 . ( 2 ) . ر ك : همان . ص 449 - 448 .